Download de SMC26 app voor alle info en het blokkenschema
Hoe zorgen we ervoor dat duurzaamheid en hergebruik niet langer vrijblijvend zijn, maar vanzelfsprekend onderdeel worden van het bouwproces? Denk buiten de bestaande paden en werk met elkaar aan verandering op systeemniveau!
Duurzaam en circulair bouwen staat inmiddels bij veel organisaties op de agenda. Initiatiefnemers, marktpartijen en de gemeente investeren in nieuwe technieken, projecten en werkwijzen. Ruimte maken voor experiment is daarin van belang. Toch blijft de doorvertaling op systeemniveau vaak beperkt. Afzonderlijke inspanning en ambities lijken elkaar niet te raken. De uitdaging ligt daarom niet alleen in meer experiment of innovatie, maar vooral in het adopteren en doorvertalen van het achterliggende gedachtengoed.
Dit vraagt om een andere manier van samenwerken, besluiten nemen, financieren, ontwerpen en ontwikkelen. Daarbij gaat het niet alleen om het doorbreken van bestaande werkwijzen en institutionele kaders, maar ook om een cultuurverandering waarin maatschappelijke en menselijke waarde centraal staan. Juist in de bestaande stad, waar verschillende opgaven samenkomen en belangen botsen, wordt zichtbaar waar het huidige systeem verandering in de weg staat.
In dit atelier gaan onderzoekers, materiaalproducenten, ontwerpers, ontwikkelaars, financiers, beleidsmakers, vastgoedeigenaren en bewoners met elkaar aan de slag om het experiment te vertalen naar een grotere systeemverandering. Met als doel om gezamenlijk tot een advies aan de coalitie te komen over wat nodig is om duurzaam en circulair bouwen structureel te verankeren in gebiedsontwikkeling.
ATELIERMEESTERS
Sophie Duran is adviseur circulair en sociaal bouwen voor de gemeente Rotterdam, werkzaam voor de circulaire gebiedsontwikkeling M4H. Daarnaast is zij aanjager voor Rotterdam Circulair, transitie agenda Bouw. Ze werkt o.a. mee aan de ontwikkeling van een Circulair Consortium, de Materialenwerf en Circulair Co(l)Lab M4H. Ze gelooft in de kracht van ontwerp; van project- tot systeemniveau, waarin onderzoek en praktijk altijd met elkaar verbonden zijn.
Jip Pijs is senior adviseur transities bij Kickstad. Hij brengt overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties bij elkaar rond complexe opgaven in de stad en bouwsector. Voor de gemeente Rotterdam geeft hij vorm aan de Klimaat Academie Rotterdam als onderdeel van het Plan van Aanpak Duurzaam Doorbouwen. Jip combineert strategisch procesmanagement met ontwerpdenken. Zo maakt hij complexe transities behapbaar en werkt hij met betrokken partijen stap voor stap aan concrete én structurele verandering.
TAFELS
Schuif aan bij een van de werktafels, geleid door verschillende initiatieven en partijen.
1: Perspectief uit Europese Duurzaamheidseisen
Tafelvoorzitter: Inger van Dooren (Kickstad)
Europa bepaalt steeds meer de spelregels voor duurzaam en circulair bouwen. Wat komt er vanuit Europa op ons af en wat betekent dat voor Rotterdam? We onderzoeken waar regelgeving dwingt, waar ruimte zit en wanneer handelen naar de nieuwe regels uit Europa juist kansen biedt. Hoe kunnen we deze ontwikkelingen gebruiken om betere keuzes te maken bij ruimtelijke inrichting?
2: Ruimtevraag van de circulaire economie
Tafelvoorzitter: Hanneke van der Heijden (gemeente Rotterdam)
Als stad hebben we de opgave om in 2050 volledig circulair te zijn. Maar welke ruimtevraag hangt er aan deze opgave en dienen we dus in te passen in onze stedelijke ontwikkelingen? In opdracht van de gemeente Rotterdam heeft Fabrications onderzoek gedaan naar dit vraagstuk en zijn twee ontwerpbureaus aan de slag gegaan met toekomstgerichte visuele vertaalslagen. Praat mee over hoe we hierop kunnen sturen, wat prioriteit krijgt en waar blinde vlekken zitten.
3: Behouden, tenzij: (niet) slopen in het centrum
Tafelvoorzitter: Tanya Zwart (gemeente Rotterdam)
In het Rotterdamse coalitieakkoord staat ‘Behouden, tenzij’. Tegelijkertijd liggen er, zeker in het centrum, veel plannen voor sloop en nieuwbouw. Sloop betekent verlies van bestaande gebouwen, materialen en CO₂ die al in de bouw is geïnvesteerd. Dat schuurt met de duurzaamheidsambities van de stad. Wanneer is sloop echt nodig? Welke ‘tenzij’ accepteren we, en wat is ervoor nodig om bestaande gebouwen veel vaker te behouden?
4: Een duurzaam leven begint bij gebiedsontwikkeling
Tafelvoorzitters: Erik Roscam Abbing en Anne-Lotte Groenewegen (Studio for New Realities)
Naast duurzame hardware hebben duurzame wijken vooral duurzame software en orgware nodig. Bewoners, ondernemers, ontwikkelaars en lokale overheden moeten zich samen zo organiseren dat duurzaam gedrag vanzelfsprekend, toegankelijk en prettig wordt. Maar hoe ontwerp je deze organisatievormen? Daar gaan we bij deze tafel op in. Hoe kan de creatieve industrie een leidende rol pakken in het organiseren van gebieden waar mensen daadwerkelijk duurzaam leven?
5: Paris Proof én Passief: een nieuwe standaard
Tafelvoorzitter: Eelco Dekker (JADE Architecten)
Rotterdam krijgt een primeur: het eerste Paris Proof Passiefhuis zal worden gerealiseerd op de locatie ‘Gat van Middelland’ aan de Claes de Vrieselaan. Passieve gebouwen maken optimaal gebruik van de zon, een gratis energiebron, en zijn zó goed geïsoleerd dat ze op koude dagen met zeer weinig energie verwarmd kunnen worden. Samen met projectarchitect Eelco Dekker (JADE Architecten) gaan we in gesprek over de mogelijkheden en kansen van passieve gebouwen en hoe we de realisatie ervan in Rotterdam kunnen versnellen.
6: Duurzaam werken aan circulaire gebieden
Tafelvoorzitter: Goedele Geuskens (TNO)
We hebben een tekort aan arbeidskrachten in de bouw. Maar hoe voldoen we dan aan onze woningbouwopgave en circulaire opgave? Daarvoor is het nodig om slimmer en efficiënter te werken. TNO, EBZ en de gemeente Rotterdam zijn gestart met het onderzoek ‘M4H werkt circulair’. Circulair werken koppelen aan circulaire gebiedsontwikkeling: wat is er nodig aan kennis en kunde en hoe kunnen we dat slim en efficiënt inzetten?
7: Paris Proof ontwerpen
Tafelvoorzitter: Britt van der Linden (gemeente Rotterdam)
Hoe maken we Paris Proof bouwen haalbaar? Tijdens deze interactieve werktafel delen we praktijkervaringen en bespreken we uitdagingen rondom ontwerpkeuzes, betaalbaarheid en samenwerking. Aanleiding is de Paris Proof rekenmethodiek die de gemeente Rotterdam ontwikkelt: een tool om bouwprojecten door te rekenen op CO₂-uitstoot. Wat leren we hiervan? En wat kunnen gemeente en marktpartijen doen om samen CO₂-reductie te versnellen?
8: 'Paris Proeftuin' – Schiehaven Noord
Tafelvoorzitter: Suardus Ebbinge (gemeente Rotterdam)
Iedereen is vóór duurzaamheid, toch lukt het lang niet altijd. Wat moet er in onze werkwijze, besluitvorming en financiering veranderen om dat te doorbreken? Aan de hand van de casus Schiehaven Noord – dé “Paris Proeftuin” van Rotterdam – werken we aan concrete adviezen voor de nieuwe coalitie.
9: Energiedelen 2.0 – samen naar een lokaal energiesysteem
Tafelvoorzitters: Samina Subhani en Suzanne Jonker (gemeente Rotterdam)
Gemeente Rotterdam ontwikkelt Energiedelen 2.0: mkb, bewoners en gemeente delen lokaal opgewekte energie in één wijkenergiegemeenschap. Het doel is een lagere en stabiele energieprijs, minder netcongestie en meer zeggenschap over eigen energie. We lichten het concept toe en vragen jullie: welke kansen en uitdagingen zien jullie? Welke aanvullende proposities kunnen energiedelen versterken? En welke belemmeringen staan in de weg?