Het Stadmakerscongres 2025 is voorbij. We zien je graag op 13 november 2026 in Theater Zuidplein!
‘Water en bodem sturend’ is inmiddels een bekend begrip. Geen toekomstvisie voor de stad kan nog zonder deze fundamentele laag. Klimaatverandering legt de grenzen van ons systeem bloot. Het zorgt voor problemen in diepgelegen polders en buitendijkse gebieden door droogte, hitte en stijgende rivier- en zeespiegels. Ontdek in dit atelier een nieuwe manier van kijken naar water, bodem en alles wat daarop gebouwd wordt.
Ateliermeester Anne Loes Nillesen neemt ons mee in een reeks ontwerpende onderzoeken en verkent met ons drie grondhoudingen: het systeem uitbreiden, robuuster maken en het aanpassen van bebouwing. Daarmee wordt zichtbaar wie welke rol heeft en wat er nú kan worden opgepakt. Samen onderzoeken we hoe we zowel de bestaande stad kunnen versterken als nieuwe ontwikkelingen kunnen vormgeven, zodat stad en systeem veerkrachtig de toekomst in gaan.
ATELIERMEESTER
Anne Loes Nillesen is hoogleraar Urban Design aan de TU Delft en oprichter van het Rotterdams stedenbouwkundig bureau Defacto Urbanism. Ze onderzoekt hoe grote transities (denk aan klimaatverandering, zeespiegelstijging, mobiliteit en circulariteit) doorwerken in stad en regio.
Met haar integrale en systemische benadering verbindt ze ontwerp en onderzoek: van bodem- en watersystemen tot ecologische en logistieke structuren. Door scenario’s te verkennen en flexibiliteit in te bouwen, ontwikkelt Anne Loes ontwerpstrategieën die steden weerbaar maken en studenten en professionals nieuwe perspectieven bieden.
Moderator
Johan Verlinde is watermanagement professional en houdt zich bezig met het versnellen en opschalen van de klimaatadaptatie in Rotterdam. Daarnaast geeft hij leiding aan het ‘Rotterdams WeerWoord‘ programma, dat tot doel heeft de stad voor te bereiden op klimaatuitdagingen zoals hevige regenval, hitte en droogte.
1: Water en bodem als basis
Tafelvoorzitter: Floor van den Bergh (Rotterdams WeerWoord)
Een gezonde, robuuste stad vraagt om een nieuwe omgang met water, bodem en investeringen. Klimaatverandering en bodemdaling maken een fundamentele heroriëntatie onvermijdelijk. De gemeente Rotterdam ontwikkelde daarom negen principes om water en bodem als uitgangspunt te nemen bij gebiedsontwikkeling. Aan deze werktafel vertalen we deze principes naar de praktijk: hoe worden ze leidend in ontwerp en uitvoering, zodat water en bodem écht richting geven aan de stad van de toekomst?
2: Teilingerstraat: een nieuwe singel
Tafelvoorzitter: Dirk van Peijpe (De Urbanisten)
De Rotterdamse singels van stadsarchitect W.N. Rose brachten in de 19e eeuw schoon water en een gezonde leefomgeving. Anderhalve eeuw later staat dit systeem onder druk door verdichting en klimaatverandering. De opgave: schone singels! Hoe krijgen we dat voor elkaar? Eén van de mogelijkheden is het aanleggen van nieuwe singels, bijvoorbeeld in de Teilingerstraat. Onder begeleiding van De Urbanisten verkennen we de mogelijkheden voor een nieuw singelsysteem.
3: Goudsesingel: van stadsboulevard naar sponspark
Tafelvoorzitter: Gerwin de Vries (Flux Landscape Architecture)
Extreme hitte, droogte en wateroverlast vragen om een radicale vergroening van de Rotterdamse binnenstad. Door anders om te gaan met mobiliteit kunnen de brede stadsboulevards uit het Basisplan van Van Traa uitgroeien tot dragers van een groene, koele stad. De Goudsesingel is daarin de voorloper: de transformatie tot een lineair sponspark creëert ruimte voor waterberging, verkoeling, biodiversiteit en stedelijk leven. Samen met Flux verkennen we deze toekomstvisie voor 2125 – en welke stappen nú nodig zijn om daar te komen.
4: De Oostflank: water en bodem
Tafelvoorzitter: Hidde van Beek (Defacto Urbanism)
De Oostflank van Rotterdam staat voor een complexe water- en bodemopgave: hoge kweldruk, bodemdaling en verstedelijkingsdruk komen hier samen. In opdracht van gemeente Rotterdam en Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard ontwikkelt Defacto een strategische agenda Water & Bodem. Aan deze tafel verkennen we hoe de drie grondhoudingen – het systeem uitbreiden, robuuster maken en aanpassen van bebouwing – richting geven aan gebiedsontwikkeling, samenwerking en toekomstbestendig bouwen in de Oostflank.
5: Ondergrond inzicht
Tafelvoorzitters: Isabel Driessen (el Kantoor), Jens Jorritsma (OBSCURA)
Ondergrond Inzicht laat zien wat er onder onze voeten gebeurt: kabels, leidingen, wortels en riolen. OBSCURA en el Kantoor ontwikkelen i.s.m. gemeente Rotterdam (Stadsbeheer) en AIR een interactieve tool die onder- en bovengrondse opgaven in samenhang zichtbaar maakt. In deze sessie testen we een prototype met de Tarwewijk als casus en onderzoeken we hoe de ondergrond beter kan worden meegenomen in ontwerp en besluitvorming.
6: Bodemdaling in Bloemhof
Tafelvoorzitters: Jacobine Klijberg & Frank Schutte (gemeente Rotterdam)
In Bloemhof speelt bodemdaling, een natuurlijk proces dat invloed heeft op woningen, straten en riolering. Veel huizen in de wijk zijn niet op palen gebouwd en bewegen mee met de bodem. Tijdens deze werktafel verkennen we samen wat dit betekent voor de wijk en welke handelingsperspectieven er zijn voor bewoners, gemeente en andere partijen.
7: Buitendijks bouwen
Tafelvoorzitters: Vera Konings & Liselotte Mesu (gemeente Rotterdam)
Rotterdam groeit, ook buitendijks. De stad bouwt ruim 20.000 woningen in gebieden die steeds meer te maken krijgen met de gevolgen van zeespiegelstijging. Wat betekent dit voor de manier waarop we ontwerpen, terwijl we tegelijkertijd het bestaande gebied beter willen beschermen? Hoe kunnen stedelijke groei en waterveiligheidsopgaven elkaar versterken? Aan deze tafel verkennen we hoe nieuw beleid en gebiedsgerichte strategieën kunnen bijdragen aan een slimme, veilige en toekomstgerichte ontwikkeling van de buitendijkse stad.
8: Portrait of a Landscape
Tafelvoorzitters: Dorine Baars & Jonas Martens (Verveeld & Verward)
Verveeld & Verward ontwikkelen Portrait of a Landscape: een conversation piece dat de onzichtbare lagen van je leefomgeving zichtbaar maakt – van bodem en waterstand tot bodemdaling en hoogte. Met dit tastbare model worden lastige thema’s rond water en bodem bespreekbaar en ontstaat meer begrip voor de eigenschappen van de plek waar je woont.
9: Narratieve kaart van Prins Alexander
Tafelvoorzitter: Nadia Pepels (Studio Nadia Nena)
In het Lage Land en Prinsenland onderzoekt Studio Nadia Nena samen met bewoners hoe het is om te leven in deze laaggelegen polder. De verhalen, waarnemingen en wensen van bewoners worden samengebracht in een narratieve kaart, die het alledaagse perspectief verbindt met de grote ruimtelijke transities in de Alexanderpolder. Aan deze werktafel verkennen we wat bewonerservaringen kunnen betekenen voor de manier waarop we omgaan met water, klimaat en de toekomst van de wijk.
10: IABR-atelier: Jeux de Joules
Tafelvoorzitters: Peter Veenstra (LOLA Landscape Architects), Lena de Rouw (IABR)
De energietransitie heeft, door een steeds maar toenemende vraag, invloed op hoe de stad eruit ziet. Naast een grote verandering in de manier waarop we energie opwekken, komen er zo’n 50.000 transformatorhuisjes bij in de bestaande wijken. In het IABR-atelier Jeux de Joules onderzochten LOLA Landscape Architects, Bright.coop, Studio Chris Kabel en OFFICE Kersten Geers David Van Severen hoe deze objecten kunnen bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit. Hoe kunnen we een nieuwe esthetische standaard ontwerpen – en tegelijk betekenisvolle, meervoudig bruikbare publieke plekken creëren?
