Door Lindy Kuit
Elke editie van het Stadmakerscongres wordt een ‘blik van buiten’ uitgenodigd die met nieuwe ogen naar de stad van vandaag kan kijken. Tijdens voorgaande edities was dit de Guest Urban Critic, maar dit jaar is op initiatief van de Van der Leeuwkring een fotograaf uitgenodigd: Maarten Delobel, een internationale documentaire- en portretfotograaf die werkt vanuit Berlijn en Amsterdam. Waarom werd juist Delobel naar Rotterdam gehaald? Wat heeft hij door de lens van zijn camera tot nu toe gezien of geconstateerd? En welke beelden wil hij tijdens het SMC laten zien?
Onbevangen blik
Vanuit de Van der Leeuwkring was Job Posner nauw betrokken bij de keuze voor Maarten Delobel. ‘Met name de visie die de Belgische fotograaf Stephan Vanfleteren neerzet in zijn boek Charleroi heeft me zeer gegrepen’, legt hij uit. ‘Weken heeft hij in Charleroi doorgebracht in een poging de voormalige industriestad te doorgronden. Het resultaat is een indrukwekkend visueel testament van een stad in transitie. Maarten, als fotograaf én socioloog, kent het werk van Vanfleteren en weet hoe hij in contact met mensen moet komen. En als niet-Rotterdammer heeft hij geen vooringenomenheid over bepaalde wijken en kan hij onbevangen en met een open blik de stad verkennen. Ik hoopte dat hij dingen zou horen die wij niet horen, dingen zou zien die wij niet zien.’
Hoogbouw op Katendrecht, door Iris van den Broek
Kijken zonder camera
Delobel is zichtbaar getroffen door de parallel met de beroemde Vanfleteren. ‘Een prachtige vergelijking natuurlijk. Op een bepaalde manier begrijp ik het, omdat we allebei dicht bij onze onderwerpen staan. Ik had wel maar beperkt de tijd voor deze opdracht en kon niet zoals Vanfleteren weken achtereen op dezelfde plek zijn. Toen ik de afgelopen zomer met deze opdracht begon, ben ik eerst gewoon gaan rondlopen zonder camera op plekken waar veel mensen samenkomen, zoals bibliotheken, winkelcentra en andere openbare plekken. Vervolgens ben ik verschillende gesprekken aangegaan over de buurt; mensen vinden altijd wel iets van de plek waar ze wonen of werken. Rotterdammers zijn open en praten best makkelijk, heb ik ervaren. Zo ben ik op allerlei plekken geweest, zonder van tevoren precies te weten wat daar precies speelde.’
Vernieuwing in de Wielewaal
Vrij snel daarna hebben de leden van de Van der Leeuwkring Delobel gevoed met specifiekere informatie. Met plekken waar nieuwe ontwikkelingen plaatsvinden, of die zich juist kenmerken door contrasten en uitdagingen. Delobel: ‘Uit al het materiaal wat ik toen ben gaan schieten, kunnen we nu een aantal belangrijke verhaallijnen destilleren. Vernieuwing, bijvoorbeeld. In de Wielewaal, een woonwijk op Zuid waar de woningen worden gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw, kwam ik in contact met een aantal oude bewoners. Voor buitenstaanders is het een logisch verhaal: de oude woningen voldeden niet meer en moesten wijken voor betere, grotere en mooiere woningen. Maar de oude bewoners vertellen een heel ander, persoonlijk verhaal. Zij hebben geen plek meer in Rotterdam en hadden willen sterven in hun oude huisje. Vernieuwing is niet voor iedereen vooruitgang.’
‘Hoe logisch vernieuwing soms ook lijkt: het betekent niet altijd voor iedereen ook vooruitgang.’
De metro als litteken
‘In de Afrikaanderwijk ben ik ook veel geweest, waar de metrolijn de stad doorklieft als een litteken’, gaat Delobel verder. ‘In andere grote steden zie je dat vaker, dat de metro juist bovengronds komt in de armere delen van de stad en de stations veel verder van elkaar liggen. Op Katendrecht legde ik de ‘gouden rand’ van het schiereiland vast, waarmee ik alle nieuwe hoogbouwontwikkelingen bedoel. De oude bewoners wonen daarbinnen, waardoor een groot contrast ontstaat. In die binnenranden komen ook steeds meer winkels, horeca en andere faciliteiten voor bewoners uit de gouden rand. Voelen de oude bewoners zich daar nog wel thuis? Kunnen zij nog wel terecht op Katendrecht?’
‘Daarnaast heb ik de Pauluskerk bezocht’, voegt Delobel nog toe. ‘Daar is het drukker dan ooit omdat op andere opvangplekken wordt gekort, wat ook weer leidt tot meer mensen op straat in andere delen van de stad. Zo wordt heel duidelijk wat de gevolgen zijn van bezuinigingen op sociale voorzieningen.’
De Pauluskerk, door Iris van den Broek
Gemêleerde stad
Wat verraste of verbaasde Delobel het meest, terwijl hij zich al observerend en fotograferend door de stad verplaatste? ‘Rotterdam is een ontzettend gemêleerde stad, maar al die verschillende mensen hebben amper contact met elkaar. Dat zie je voornamelijk op de foto’s die ik langs de singels heb gemaakt: de Antilliaanse jongeren en Marokkaanse vrouwen zitten in groepjes bij elkaar – alles is zo gesegregeerd. Tegelijkertijd kwam ik veel verschillende initiatieven tegen die mensen juist bij elkaar proberen te brengen. Denk aan de Stadskwekerij De Kas, een bewonersinitiatief in Blijdorp met hart voor de natuur én mensen, maar ook aan het Bollenpandje in Delfshaven, waar mensen werken aan sociale, maatschappelijke en economische zelfregie.
Persoonlijke impact
Tijdens het Stadmakerscongres toont Delobel een selectie foto’s die hij de afgelopen maanden maakte in Rotterdam. Die beelden worden vervolgens bevraagd in een panelgesprek. Welke indruk moeten de foto’s achterlaten bij de bezoekers van het congres én daarna? Delobel: ‘Ik had beperkt de tijd om veel verschillende thema’s en onderwerpen vast te leggen. Daardoor heb ik veel aangeraakt, maar kon ik niet altijd de diepte in. Toch hoop ik dat mensen de persoonlijke impact zien van de grote beslissingen die worden gemaakt door de gemeente, ontwikkelaars en corporaties. Als positieve tegenhanger hoop ik ook dat mijn foto’s laten zien dat in deze tijd van toenemende verharding en polarisatie, er ook een hoop mooie initiatieven zijn in Rotterdam. Dat bewoners zich organiseren en oog hebben voor elkaar én hun buurt.’
Het panelgesprek met Maarten Delobel vindt plaats tijdens het Stadmakerscongres op vrijdag 14 november van 16.30 – 17.30 uur in de Grote Zaal van Theater Rotterdam.
Maarten Delobel is afgestudeerd als socioloog en is documentaire- en portretfotograaf. Hij heeft een grote interesse in de publieke ruimte; zijn werk nodigt je uit om na te denken over de complexiteit en het tijdelijke karakter van onze omgeving. Delobel werd door de jaren heen gepubliceerd in onder meer Vice, de Volkskrant, NRC, Trax Magazine en Monopol.
Job Posner is lid van de Van der Leeuwkring en regiomanager bij ontwikkelaar Synchroon. Sinds 2005 werkt de Van der Leeuwkring aan de verbetering van de stad. Door Rotterdamse initiatieven te ondersteunen, het debat over de ruimtelijke kwaliteit van de stad ook onder opdrachtgevers te starten en verbinding te leggen tussen praktijk en beleid.
AIR is initiatiefnemer van de Van der Leeuwkring. De kring organiseert vijf keer per jaar een denksessie, draagt financieel en inhoudelijk bij aan het Stadmakerscongres, nodigt een Guest Urban Critic uit (dit jaar dus een fotograaf) én reikt de Van der Leeuwprijs uit aan een klein initiatief met grote betekenis voor de stad.
