Het Stadmakerscongres 2025 is voorbij. We zien je graag op 13 november 2026 in Theater Zuidplein!
Ruimtelijke en sociale opgaven horen onlosmakelijk bij elkaar, maar in beleid en uitvoering worden ze vaak gescheiden benaderd. In dit atelier ontdek je waarom een integrale aanpak essentieel is en hoe deze domeinen kunnen verbinden en elkaar kunnen versterken.
In een dynamische en superdiverse stad als Rotterdam, waar verdichting toeneemt en betaalbare ruimte onder druk staat, zien we hoe belangrijk het is om rechtvaardigheid als uitgangspunt te nemen. Rechtvaardigheid helpt ons de juiste vragen te stellen en zo de brug te slaan tussen het sociale en ruimtelijke domein.
In dit atelier leren we van praktijken waarin ruimtelijke en sociale opgaven elkaar ontmoeten, maar dikwijls botsen. We kijken mee door de ogen van verschillende gebruikers en perspectieven en onderzoeken samen hoe bij te dragen aan het bouwen van een rechtvaardige stad.
We maken in dit atelier gebruik van de Just Design Toolbox: een instrument ontwikkeld binnen het programma Ruimte voor rechtvaardigheid van Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, dat ontwerpers helpt om rechtvaardigheid structureel te verankeren in het ontwerpproces. Onderzoeker en initiatiefnemer Marthe Singelenberg neemt ons mee in het werken met deze toolbox.
Ateliermeester
David ter Avest is stadsgeograaf, docentonderzoeker aan Hogeschool Rotterdam en Hogeschool Inholland en promovendus aan de Universiteit Utrecht. Hij doet onder andere onderzoek naar rechtvaardige gebiedsontwikkeling, met een focus op de sociaal-fysieke infrastructuur en met het Merwe-Vierhavens-gebied als praktijkcasus.
Tafels
Schuif aan bij een van de werktafels, geleid door verschillende initiatieven en partijen.
1. Hoe werkt een stad?
Tafelvoorzitter: Floor van Dijk & Ilke Klasen (De Zwarte Hond)
Stichting YOU bouwt voort op de graphic novel METRO O1O en het manifest ‘De Stadmakers van Morgen’ met een nieuwe stap: de ontwikkeling van het werkboek ‘Hoe werkt een stad?’. Dit werkboek laat jongeren, op gelijke ooghoogte met beleidsmakers en stadmakers, kennismaken met de structuur, opbouw en besluitvorming van de stad. Met als doel dat zij volwaardig kunnen meedenken en meebeslissen. Tijdens het SMC wordt de blauwdruk van het werkboek besproken en getoetst met een diverse groep deelnemers.
2. Voorbij de blinde vlek: ontwerpen voor vrouwen
Tafelvoorzitter: Eva James
Hoe ontwerpen we voorbij de blinde vlek in de gebouwde omgeving? Veiligheid voor vrouwen vraagt om meer dan goede bedoelingen: het vraagt om nieuwe perspectieven. Met ontwerpmethoden vanuit vrouwelijk perspectief kunnen we echt aan de slag met een inclusieve, veilige en rechtvaardige openbare ruimte.
3. Democratische oefenruimte - The Third Space
Tafelvoorzitters: Wolf Engelen & Jip van der Hek (Kunstlab+SOHERE)
Buurtinitiatieven geven mensen ruimte voor zingeving, emancipatieprocessen en gezellig samenzijn. Ze versterken de samenleving en inspireren mensen om samen coöperaties, buurtprojecten en solidariteitsinitiatieven op te zetten. Tegelijkertijd ontstaan deze initiatieven steeds vaker als een tegenbeweging: ze bieden een constructief en optimistisch antwoord op de polariserende politieke ontwikkelingen. De uitdaging blijft echter: hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze energie duurzaam verankerd wordt in onze maatschappelijke infrastructuur?
4. Veiligheid voor ontmoeting – Young010
Tafelvoorzitter: Lizelot van den Berg (Stichting Lokaal)
Hoe maken we Rotterdam samen veiliger, niet alleen in cijfers, maar ook in gevoel? Jongeren van Young010 spraken met leeftijdsgenoten in de stad over wat veiligheid voor hen betekent. Tijdens deze tafel onderzoeken we hoe ontmoeting, vertrouwen en de sociale en fysieke inrichting van de publieke ruimte bijdragen aan een stad waar iedereen zich welkom voelt. Praat mee met jongeren, stadmakers en bewoners over wat veiligheid écht betekent in het Rotterdam van vandaag, en over wat er nodig is om het gevoel van veiligheid te verbeteren.
5. Kansrijke startfoto – bouwen aan een gezonde stad
Tafelvoorzitter: Imane Himmit (Beeckk Ruimtemakers)
Bouwen aan een gezonde stad vraagt om een integrale blik en scherpe keuzes, maar waar te beginnen? Aan deze tafel maken we een gezamenlijke ‘startfoto’ en komen perspectieven vanuit sociaal domein en gebiedsontwikkeling bij elkaar. Zo brengen we in kaart wat er nodig is om een brug te slaan tussen deze werelden en kijken we naar hoe die verschillende perspectieven te vertalen zijn naar een gezonde stad.
6. Duurzame gemeenschappen – participatieprocessen
Tafelvoorzitter: Sophie van Opstal (VORM)
Hoe krijgen maatschappelijke waarden, samenwerking en informele netwerken een plek in gebiedsontwikkeling? Centraal staat de vraag hoe we stad maken met gemeenschappen: hoe kunnen professionele partijen de sociale dynamiek van bewoners en gebruikers versterken? En hoe kan een sterke gemeenschap op haar beurt de kwaliteit en ontwikkeling van een gebied dragen?
Daarnaast onderzoeken we ook hoe maatschappelijke ambities structureel kunnen worden geborgd, formeel en informeel. Hoe voorkom je dat initiatieven afhangen van individueel enthousiasme, en hoe veranker je sociale waarde duurzaam in ontwikkeling en beheer?
7. Vooruit investeren – een fonds voor stedelijke waardecreatie
Tafelvoorzitter: Annejet Gosselink (GRAW)
Maatschappelijke en culturele initiatieven voegen aantoonbaar waarde toe aan de stad: sociaal, cultureel en ruimtelijk. Die waarde landt vaak niet alleen op de plek van het initiatief, maar werkt door in omliggende straten en zelfs andere wijken. Financiering en exploitatie lopen nu meestal via één locatie of partij; de baten van die bredere waarde vloeien zelden terug naar het initiatief of de investeerder.
Deze sessie verkent een Rotterdams revolverend fonds als nieuw instrument om gezamenlijk—publiek en privaat—te investeren in betaalbare creatieve (werk)ruimte. Doel: eenvoudiger investeren, en waarde die terugvloeit om opnieuw in de stad te investeren.
8. Van de bankslaper
Tafelvoorzitter: Mattijs van Ruijven (gemeente Rotterdam)
Steeds meer Rotterdammers vinden geen betaalbare woning en raken afhankelijk van vrienden of familie. Inmiddels zijn 6.250 mensen in de stad bankslapers: zonder eigen huis, vaak uitgeput en onder grote stress. De aanpak van de problematiek is complex. Tijdelijke oplossingen zoals FlexR-woningen en woonhotels bieden verlichting. Maar structureel helpt alleen het toevoegen van betaalbare huisvesting. Hoe realiseren we dat op de korte termijn?
9. Bouwen aan Sociaal Rijnenburg
Tafelvoorzitter: Margot Hols (gemeente Utrecht)
Sinds 2023 werkt binnen de gemeente Utrecht een nieuw team: Bouwen aan Sociaal. Dit team slaat bruggen tussen de werelden van sociaal en ruimte en onderzoekt hoe de groei van Utrecht vanuit een sociaal perspectief vorm gegeven kan worden. In de wijk Rijnenburg, een van de NOVEX-locaties, krijgt dit denken concreet vorm. Hier wordt samen onderzocht hoe er gebouwd kan worden aan een complete, levendige stadswijk met 25.000 woningen, waar sociale en fysieke uitdagingen écht hand in hand gaan. Hoe vertaal je kwalitatieve waarden naar kwantitatieve plannen – en andersom? Hoe werk je hierin samen met consortium, omliggende gemeenten, partners en de bestaande stad?
10. Ruimtegenoten
Tafelvoorzitter: Marleen Delfos en Roos van Roessel (Atelier van Berlo)
In een tijd waarin steden verder moeten verdichten, is het belangrijk om in beleid en ontwerp rekening te houden met buurtbinding, zodat mensen elkaar blijven ontmoeten. Met het onderzoek Ruimtegenoten verkende Atelier van Berlo hoe binnen de bestaande stad woonwensen, buurtbinding, zorgbehoeften en levensloopbestendigheid elkaar kunnen versterken.
In deze sessie gaan we verder in gesprek over vragen als: Hoe geef je in een verdichtingsstrategie buurtbinding een plek in het proces? En hoe betrek je buurtbewoners op een democratische en rechtvaardige manier bij de ontwikkeling van hun leefomgeving?
11. Platform voor buurtbetrokkenheid - Marconidorpsplein
Tafelvoorzitter: Harmen van der Wal
Bewoners van Oud-Mathenesse dromen al lang van een plek aan de Maas. Met de ontwikkeling van M4H komt die droom dichterbij. De komst van tweeduizend statushouders versnelde de realisatie van een pop-up-plein, dat uitgroeide tot een platform voor betrokkenheid. Maar er zijn ook bedreigingen. Hoe voorkomen we dat het een one-issue plek wordt – en hoe zetten we de volgende stap?
12. Veldacademie en gemeenschapskracht van onderop
Tafelvoorzitter: Janet Vos (Opzoomer Mee) en Marthe van Gils (Veldacademie)
Rotterdam bruist van bewonersinitiatieven die hun buurt sterker maken. Toch blijft die kracht vaak onder de radar van beleid en professionals. Opzoomer Mee en Veldacademie brengen deze gemeenschapskracht in Rotterdamse wijken in kaart en verkennen waar kansen liggen om deze inzichten te gebruiken om de informele sociale basis te versterken en te verankeren in wijkontwikkeling. Hoe kunnen informele gemeenschappen en bewonersinitiatieven in Rotterdam beter zichtbaar, verbonden en erkend worden binnen beleid en wijkontwikkeling?
